Mijn verhaal gaat over de langeretermijn effecten van oorlog op de mentale gesteldheid van Oekraïners in Nederland en in Oekraïne zelf.  Kun je eigenlijk wel gewend raken aan luchtalarm? Wat zijn de langetermijngevolgen van stress?

Mijn interesse in Oekraïne komt voort uit dat ik al van jongs af aan geïnteresseerd ben in het Oostblok.  In mijn studententijd viel de muur en dit gaf veel ruimte voor uitwisselingen met de Jonge Democraten naar het voormalige Oostblok.  Ik heb zelfs enkele cursussen Russisch gedaan.  Alhoewel de taal sterk verwaterd is, heb ik nog enige basiskennis.  Mijn verdere interesses zijn sociale zekerheid, internationaal recht en Europees recht.

Mijn man en ik waren erg onder de indruk dat Rusland Oekraïne binnenviel. We wisten meteen dat dit een Europese oorlog is en er veel voor Europa op het spel staat.  Ik wilde wat doen, maar wat?

Via een twitter bericht zag ik dat een goede kennis van me twee mensen uit Kharkiv wilde onderbrengen in een gastgezin. Voor ik het wist zei ik ja, en mijn man moest zich maar voegen.  Onze twee lieve dames geven al bijna 2 jaar hun visie mee over Oekraïne.

In de loop der maanden was er een verschil in beleving van de oorlog bij hen en bij hun vrienden en familie die in Oekraïne achtergebleven zijn. Hun familie en vrienden zeiden in de eerste maanden dat ze snel gewend waren geraakt aan het luchtalarm. Maar is dit wel zo?

Mijn verhaal gaat over de mentale problemen van Oekraïense kinderen in Nederland en Oekraïne.  De NPO 1 had op 27 januari 2023 een indringende fragment over de invloed van de oorlog op de mentale situatie van kinderen in Kyiv[1].

De spreker Sven Coppens van Plan Nederland ziet dat veel kinderen in het land gestopt zijn met praten, paniekaanvallen hebben, slecht slapen en vaak boos zijn. “Dit soort reacties zien we in alle crises waar Plan International werkt, maar in het bijzonder nu in deze crisis waar een oorlog aan de basis ligt van de mentale gezondheidsproblemen.”

De situatie in Oekraïne is dat de er geen onderwijs meer gegeven wordt omdat publieke ruimten constant onder vuur worden genomen door de Russen.  Het thuis onderwijs heeft veel invloed op kinderen. We weten van de coronatijd dat online onderwijs al grote mentale impact had, laat staan in een constant onveilige oorlogssituatie.

Enkele opmerkingen van onze huisgenoten:

Eerste maanden

• Het duurt niet lang, over een maand dan kunnen we wel terug;
• Nu na de zomer zal het offensief wel geslaagd zijn;
• We kijken het nog even aan;
• Ik wil terug en zou graag een baan willen in het veilige deel van Oekraïne;
• Ik wil terug dus ik hoef niet op Nederlandse les.

Vorig jaar:

Uiteindelijke zijn vorig jaar alle twee onze huisgenoten een maand terug gegaan naar Kyiv. En daaruit bleek dat teruggaan toch niet hun voorkeur had. Het was nergens veilig, ook in Lviv en Kyiv niet. Moeder wil vooral een goede toekomst voor haar dochter van 22.  Haar dochter heeft inmiddels een baan in Amsterdam en goed contact met enkele Oekraïense kennissen en collega’s.

Dochter is net online afgestudeerd in Kharkiv, maar het diploma moet fysiek worden opgehaald. Dit is nu niet mogelijk. Een vriendin van haar kan al helemaal niet terug, want afgestudeerde artsen mogen het land niet meer uit. Het zijn essentiële beroepen geworden voor de oorlog.

Moeder is arts en heeft weinig mogelijkheden om op haar niveau in Nederland aan de slag te gaan. Uiteindelijk is ze met frisse tegenzin Nederlands gaan leren. Dit is een behoorlijke uitdaging en het valt haar tegen. Ik probeer haar te overtuigen dat het echt wel gaat lukken, maar het echt onderdompelen in de Nederlandse samenleving is nog een brug te ver.

Mentale problemen in Nederland

De GGD[2] stelt, dat een dagelijkse structuur, waarin ze werken of naar school gaan, heeft een positief effect. Tegelijkertijd lijken het ‘uit de ergste overlevingsstand komen’, het langdurig leven in een stressvolle situatie en een gebrek aan perspectief te zorgen voor een toename van mentale gezondheidsklachten. Mensen die voor hun vlucht al (mentale) gezondheidsproblemen hadden en kinderen en jongeren zijn daarbij extra kwetsbaar.

Ik maak me zorgen over de mentale gesteldheid van onze huisgenoot. Moeder heeft nog geen werk en is vaak bij haar Oekraïense vriendinnen. Mentale problemen zijn niet zo goed bespreekbaar. Ze willen ons niet lastig vallen en het met ons in een huis wonen is niet uiteraard wat ze wil.

Ze heeft grote zorgen over haar ouders. Haar ouders willen niet weg uit Oekraïne en kampen met dezelfde klachten als de kinderen in het fragment, stress en paniekaanvallen. Onze dames hebben gelukkig geen partner in Oekraïne of in het leger, maar wat zou daarvan de impact zijn op gescheiden gezinnen?

Uitzichtloosheid in Oekraïne

Er is steeds een andere beleving van de oorlog. Eerst was er de adrenaline kick en iedereen in Oekraïne ging voor de overwinning. Nu  zijn de mensen worden apathisch en murw.  Er is boosheid in Oekraïne over de mensen die weg zijn gegaan.  Kun je op een gegeven moment nog terug en hoe word je daar ontvangen?

De veiligheidssituatie werd eerder gebagatelliseerd, maar de oorlog heeft enorme impact, De impact is niet meer herkenbaar voor mensen die dagelijks moeten dealen met de bommen.

Nu is er zodanige stress dat veel mensen in Oekraïne zeggen dat de Krim en de oostelijke gebieden moeten worden afgestaan.  En dit terwijl we weten dat dit de absolute doel is van Rusland, doorgaan met bombarderen tot alle mentale energie opgezogen is uit Oekraïne  en Europa?

Ja, steun is nodig om Oekraïne overeind te houden en mede onze veiligheid te borgen, maar hoe houden ze het vol? Het enige wat ik kan doen is ons huis open te stellen.

---

[1] https://www.nporadio1.nl/nieuws/buitenland/f9235ea5-e670-4d85-891f-06c2f7867aeb/oekraine-kampt-stilletjes-met-een-mentale-gezondheidscrisis

[2] https://ggdghor.nl/actueel-bericht/vooral-mentale-problemen-bij-oekraiense-ontheemden/